Słowa kluczowe
style wychowawcze
wypalenie zawodowe
Jak cytować
Abstrakt
Cel: Celem badania było określenie zależności między stylami wychowawczymi stosowanymi przez rodziców wobec własnych dzieci, dobrostanem małżeńskim a poziomem wypalenia zawodowego. Postawiono trzy hipotezy: (H1) Styl demokratyczny oraz liberalno-kochający wiążą się z niższym poziomem wypalenia; (H2) Styl autokratyczny oraz liberalno-niekochający są powiązane z wyższym poziomem wypalenia; (H3) Wyższy dobrostan małżeński współwystępuje z niższym nasileniem wypalenia zawodowego. Metody: Wyodrębniono grupę 417 osób pozostających w związku małżeńskim i posiadających co najmniej jedno dziecko (266 kobiet, 151 mężczyzn; wiek 21–63 lata, M = 41). Zastosowano następujące narzędzia: Kwestionariusz Dobranego Małżeństwa KDM-2 (M. Plopa, J. Rostowski), Kwestionariusz Analiza Stylów Wychowania – Rodzina Własna (M. Ryś) oraz Oldenburski Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego (OLBI; E. Demerouti i in., adaptacja: T. Chirkowska-Smolak). W badanej próbie współczynniki alfa Cronbacha potwierdziły wysoką rzetelność skal (np. intymność α = 0,88; satysfakcja małżeńska α = 0,94; OLBI ogólnie α = 0,83). Mimo odchyleń od rozkładu normalnego (testy Shapiro–Wilka, Kolmogorova–Smirnova), wartości skośności i kurtozy mieściły się w akceptowalnym zakresie ±2, co umożliwiło zastosowanie korelacji r Pearsona w analizie zależności. Wyniki: Wszystkie hipotezy uzyskały potwierdzenie empiryczne. Wyższe nasilenie stylu demokratycznego i liberalno-kochającego wiązało się z niższym poziomem wypalenia zawodowego. Stosowanie stylu autokratycznego i liberalno-niekochającego korelowało z wyższym nasileniem wypalenia. Ponadto wyższy dobrostan małżeński, obejmujący większą intymność, samorealizację i podobieństwo przy niższym poziomie rozczarowania, był związany z niższym poziomem zarówno wyczerpania, jak i braku zaangażowania w pracy. Wnioski: Uzyskane wyniki potwierdzają istnienie powiązań między funkcjonowaniem w rolach rodzinnych a wypaleniem zawodowym. Styl wychowawczy oparty na dialogu, empatii i wsparciu, w połączeniu z wysokim dobrostanem małżeńskim, może pełnić funkcję czynnika ochronnego wobec skutków chronicznego stresu zawodowego. W praktyce psychologicznej i organizacyjnej wskazane jest uwzględnianie aspektów rodzinnych – jakości relacji partnerskich, kompetencji wychowawczych i wzajemnego wsparcia – w programach profilaktyki wypalenia zawodowego.
Bibliografia
Baka, Ł., & Basińska, A. B. (2016). Psychometryczne właściwości polskiej wersji Oldenburskiego Kwestionariusza Wypalenia Zawodowego (OLBI) [Psychometric properties of the Polish version of the Oldenburg Burnout Inventory (OLBI)]. Medycyna Pracy, 67(1), 29–41.
Bakiera, L. (2019). Wychowanie i rodzicielstwo, styl wychowania i styl rodzicielski. Analiza terminologiczna [Upbringing and parenthood, parenting style and parental style: A terminological analysis]. Psychologia Wychowawcza, 58(16), 60–72. https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.6361
Chen, Y.-H., Lou, S.-Z., Yang, C.-w., Tang, H.-M., Lee, C.-H., & Jong, G.-P. (2022). Effect of Marriage on Burnout among Healthcare Workers during the COVID-19 Pandemic. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(23), 15811. https://doi.org/10.3390/ijerph192315811
Chirkowska-Smolak, T. (2018). Polska adaptacja kwestionariusza do pomiaru wypalenia zawodowego OLBI (The Oldenburg Burnout Inventory) [A Polish Adaptation of the Oldenburg Burnout Inventory (OLBI)]. Studia Oeconomica Posnaniensia, 6(3), 24-47. https://doi.org/10.18559/SOEP.2018.3.2
Haghighi, P., Littler, E. A. L., Mauer-Vakil, D., Miller, M., Oremus, M. (2024). Exploring the relationship between marital quality and cognitive function: A systematic review. Social Science & Medicine 355, 117120. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2024.117120
Kocyigit, M., & Uzun, M. (2025). Emotion regulation and couple burnout in marriage: A moderated moderation model of authenticity, sex of parents and having children. Current Psychology, 44, 3564–3578. https://doi.org/10.1007/s12144-024-07253-1
Kuczkowski, S. (1991). Przyjacielskie spotkania wychowawcze [Friendly educational meetings]. Kraków: Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy.
Liang, J., & Chen, Z. (2025). Parents’ work–family conflict and parent–child relationship: The mediating role of parenting burnout. PLOS ONE, 20(6), e0319675. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0319675
Mańkowska, B. (2016). Wypalenie zawodowe: Źródła, mechanizmy, zapobieganie [Occupational burnout: Sources, mechanisms, prevention]. Gdańsk: Grupa Wydawnicza Harmonia.
Mańkowska, B. (2025). Burnout phenomenon still unresolved: The current state in theory and implications for public interest. Frontiers in Organizational Psychology, 3, 1549253. https://doi.org/10.3389/forgp.2025.1549253
Plopa, M. (2005). Więzi w małżeństwie i rodzinie: Metody badań [Bonds in marriage and family: Research methods]. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Plopa, M., Rostowski, J. (2005). Kwestionariusz Dobranego Małżeństwa (KDM-2) [Marital Quality Questionnaire]. In M. Plopa (2005). Więzi w małżeństwie i rodzinie: Metody badań (pp. 51-108). Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Przetacznik-Gierowska, M., & Włodarski, Z. (2014). Psychologia wychowawcza [Educational psychology]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Ryś, M. (2001). Systemy rodzinne: Metody badań struktury rodziny pochodzenia i rodziny własnej [Family systems: Methods for studying the structure of the family of origin and the current family]. Warszawa: Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej.
Strzelecki, D. D. (2023). Wypalenie akademickie. Właściwości psychometryczne polskiej wersji Oldenburskiego Kwestionariusza Wypalenia – wersja dla studentów (OLBI-S). Badania wstępne [Academic burnout: Psychometric properties of the Polish version of the Oldenburg Burnout Inventory – student version (OLBI-S). Preliminary studies]. Edukacja Dorosłych, 89(2), 131–150. https://doi.org/10.12775/ED.2023.018
Tavakol, Z., Behboodi Moghadam, Z., Nikbakht Nasrabadi, A., Salehiniya, H., & Rezaei, E. (2017). A review of the factors associated with marital satisfaction. Galen Medical Journal, 6(3), e641. https://doi.org/10.31661/gmj.v6i3.641
Wang, W., Song, T., Chen, S., et al. (2024). Work-family enrichment and parental burnout: The mediating effects of parenting sense of competence and parenting stress. Current Psychology, 43, 6966–6976. https://doi.org/10.1007/s12144-023-04874-w
Wasilewska, M., & Kuleta, M. (2006). Style wychowania w rodzinie a zadowolenie z siebie młodych kobiet wkraczających w dorosłe życie [Parenting styles in the family and self-satisfaction among young women entering adulthood]. Państwo i Społeczeństwo, 6(2), 81–92.
Whisman, M. A., Sbarra, D. A., & Beach, S. R. H. (2021). Intimate relationships and depression: Searching for causation in the sea of association. Annual Review of Clinical Psychology, 17, 233–258. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-081219-103323
Wojciszke, B. (2021). Psychologia miłości [Psychology of love]. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Wudarczyk, B. (2023). Analiza czynników wpływających na wypalenie zawodowe [Analysis of factors influencing occupational burnout]. Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich. Wrocław, Poland. PhD thesis. https://ppm.umw.edu.pl/seam/resource/rest/download/inline/UMW77178d6b323f4ce39385ce67f1dd1613
Zheng, G., Lyu, X., Pan, L., et al. (2022). The role conflict-burnout-depression link among Chinese female health care and social service providers: The moderating effect of marriage and motherhood. BMC Public Health, 22, 230. https://doi.org/10.1186/s12889-022-12641-y
Ziemska, M. (1973). Postawy rodzicielskie [Parenting attitudes]. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio