Słowa kluczowe
dobrostan psychiczny
myślenie typu mythos
zabawa
zachowanie ludyczne w dorosłości
Jak cytować
Abstrakt
Zachowania ludyczne towarzyszą rodzajowi ludzkiemu od zawsze. Wynika z tego, że odgrywają ważną adaptacyjnie rolę. Zabawa dziecięca została szczegółowo przeanalizowana przez licznych badaczy. Niewiele jest jednak pozycji, które systematyzowałyby wiedzę na temat zachowań ludycznych ludzi dorosłych. Artykuł jest próbą podsumowania rozważań dotyczących tego zagadnienia. Na podstawie przeglądu bogatej literatury można stwierdzić, że zachowania ludyczne dorosłych spełniają nie tylko funkcje przypisane zabawie dziecięcej związane z rozwojem poznawczym, społecznym czy oddziaływaniem terapeutycznym. Zyskują specyficzne właściwości. Sprzyjają formowaniu się tożsamości i poprawiają dobrostan psychiczny. Możliwe również, że wiążą się ze zdolnościami twórczymi i rozwojem duchowym. Wynika to z faktu, że rozwijają typ myślenia niestosowany w innych formach aktywności – myślenie typu mythos.
Bibliografia
Benson, C. (1993). The absorbed self: Pragmatism, psychology and aesthetic experience. London: Harvester Wheatsheaf.
Berg, E., Trost, M., Schneider, I. (2001). Dyadic exploration of the relationship of leisure satisfaction, leisure time, and gender to relationship satisfaction. Leisure Sciences, 23, 35-46.
Caillois, R. (1973). Żywioł i ład [The elemental and the order] (A. Tatarkiewicz, Trans.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Caillois, R. (1997). Gry i ludzie [Man, Play and Games] (A. Tatarkiewicz & M. Żurowska, Trans.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen. (Original work published 1958 as Les Jeux et les hommes: le masque et le vertige).
Csikszentmihalyi, M., Kleiber, D.A. (1991). Leisure and self-actualization. In B.L. Driver, P.J. Brown, G.L. Peterson (Eds.), Benefits of leisure (91-102). Pennsylvania: Venture Publishing.
Csikszentmihalyi, M. (2022). Flow. Stan przepływu [Flow: The Psychology of Optimal Experience] (A. Haduła, Trans.). Łódź: Wydawnictwo Feeria. (Original work published 1990).
Currie, G. (2008). The nature of fiction. Cambridge: Cambridge University Press.
Day, H. I. (2010). Play. In J. Corsini (Ed.), Encyclopedia of psychology, vol. 3. New York: John Wiley & Sons.
Dobroczyński, B. (2005). Gry i zabawy człowieka dorosłego w świecie popkultury: Poglądy Rogera Caillois – pół wieku później [Games and play of adults in the world of popular culture: Roger Caillois’ views half a century later]. In A. Gałdowa (Ed.), Psychologiczne i egzystencjalne problemy człowieka dorosłego (pp. 145-169). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Dowd, E. (2010). Leisure counseling. In J. Corsini (Ed.), Encyclopedia of psychology, vol. 2. New York: John Wiley & Sons.
Dziemidok, B. (1974). Katartyczno-kompensacyjny efekt sztuki a przeżycie estetyczne [The Cathartic-Compensatory Effect of Art and Aesthetic Experience]. Studia Estetyczne, vol. IX, pp.13-17.
Dziewiątkowska-Kozłowska, K. (2022). Problematyka zabawy w rozwoju dzieci przedszkolnych w świetle literatury przedmiotu [The issue of play in the development of preschool children in the light of the literature]. Pedagogika Przedszkolna i Wczesnoszkolna, 10(1/19), 111-122.
Eliade, M. (1994). Mity, sny i misteria [Myths, dreams and mysteries] (K. Kocjan, Trans.). Warszawa: Wydawnictwo KR. (Original work published 1957).
Eliade, M. (2022). Sacrum a profanum. O istocie sfery religijnej [The sacred and the profane: On the nature of religion] (B. Baran, Trans.). Warszawa: Wydawnictwo Aletheia. (Original work published 1957).
Erikson, E.H. (1995). Zabawa i aktualność [Play and actuality]. In A. Brzezińska, T. Czub, G. Lutomski, B. Smykowski (Eds.), Dziecko w zabawie i świecie języka (pp. 232-269). Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.
Erikson, E.H. (2000). Dzieciństwo i społeczeństwo [Childhood and society] (P. Hejmej, Trans.). Warszawa: Dom Wydawniczy Rebis. (Original work published 1950).
Freud, Z. (2012). Poza zasadą przyjemności [Beyond pleasure principle] (J. Prokopiuk, Trans.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. (Original work published 1920).
Gałdowa, A. (2000). Tożsamość człowieka [Human identity]. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Gałuszka, D. (2017). Gry wideo w środowisku rodzinnym. Diagnoza i rekomendacje [Video games in the family environment: Diagnosis and recommendations]. Kraków: Wydawnictwo LIBRON.
Gałuszka, M., Kowalewicz, K. (1982). Muzyka z perspektywy odbiorcy [Music from the recipient’s perspective]. Muzyka, 3/4, 65-91.
Grad, J. (1997). Zabawa jako zjawisko kulturowe [Play as a cultural phenomenon]. In K. Zamiara (Ed.), Szkice o partycypacji kulturowej (pp. 13-48). Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora.
Haggard, L., Williams, D. (1991). Self-identity benefits of leisure. In B.L. Driver, P.J. Brown, G. L. Peterson (Eds.), Benefits of leisure (pp. 103-119). Pennsylvania: Venture Publishing.
Huizinga, J. (2022). Homo ludens: zabawa jako źródło kultury [Homo ludens: Play as the source of culture] (M. Kurecka & W. Wirpsza, Trans.). Warszawa: Aletheia. (Original work published 1938).
Hull, R.B., Michael, S.E. (1995). Nature-based recreation, mood change and stress restoration. Leisure Sciences, 17, 1-14.
James, W. (2023). Odmiany doświadczenia religijnego [The varieties of religious experience] (J. Hempel, Trans.). Warszawa: Aletheia.
Katharsis. (2004). In Nowa Encyklopedia Powszechna PWN (vol. 4, p. 373). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kolańczyk, A. (1999). Czuję, myślę, jestem: świadomość i procesy psychologiczne w ujęciu poznawczym [I feel, I think, I am: Consciousness and psychological processes in the cognitive approach]. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Labouvie-Vief, G. (2015). Integrating emotions and cognition throughout the lifespan. New York: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-09822-7
Lubbers, K., Cadwallader, J., Lin, Q., Clifford, C., Frazier, L. D., (2023) Adult play and playfulness: A qualitative exploration of its meanings and importance, The Journal of Play in Adulthood 5(2), 1-19. https://doi.org/10.5920/jpa.1258
Maslow, A. (1982). Postawa twórcza [The creative attitude] (J. Prokopiuk,, Trans.). Literatura na świecie, 3/4, 176-201. (Original work published 1959 as Creativity in Self-Actualizing People).
Maslow, A. (2004). W stronę psychologii istnienia [Toward a psychology of being] (I. Wyrzykowska, Trans.). Warszawa: Dom Wydawniczy Rebis. (Original work published 1962).
Mączyńska, A. (2001). Doświadczenie teatralne oraz wybrane właściwości intrapsychiczne widza „aktywnego” we wczesnej dorosłości [Theatrical experience and selected intrapsychic characteristics of the “active” viewer in early adulthood]. Unpublished master’s thesis supervised by W. Zagórska. Uniwersytet Warszawski. Międzyuczelniane Indywidualne Studia Humanistyczne.
McDonald, B.L., Schreyer, R. (1991). Spiritual benefits of leisure participation and leisure settings. In B.L. Driver, P.J. Brown, G.L. Peterson (Eds.), Benefits of leisure (pp.179-194). Pennsylvania: Venture Publishing.
Mead, G.H. (1975). Umysł, osobowość, społeczeństwo [Mind, self, and society] (Z. Wolińska, Trans.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. (Original work published 1934).
Morin, E. (1975). Kino i wyobraźnia [The cinema or the imaginary man] (K. Eberhardt, Trans.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Okoń, W. (1995). Zabawa a rzeczywistość [Play and reality]. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Orthner, D., Mancini, J. (1991). Benefits of leisure for family bonding. In B.L. Driver, P.J. Brown, G.L. Peterson (Eds.), Benefits of leisure (pp. 289-302). Pennsylvania: Venture Publishing.
Petrowicz, M. (2016). Gry wideo – medium XXI wieku [Video games: A medium of the twenty-first century]. In D. Gałuszka, G. Ptaszek, D. Żuchowska-Skiba (Eds.), Technokultura: transhumanizm i sztuka cyfrowa (pp. 155-171). Kraków: Libron.
Piaget, J., Inhelder, B. (2000). The psychology of the child. New York: Basic Books. (Original work published 1966 as La psychologie de l’enfant).
Reber, A.S. (1985). Ludic. In The Penguin Dictionary of Psychology (p. 410). Penguin Books.
Roggenbuck, J., Loomis, R., Dagostino, J. (1991). The learning benefits of leisure. In B.L. Driver, P.J. Brown, G.L. Peterson (Eds.), Benefits of leisure (pp. 195-211). Pennsylvania: Venture Publishing.
Schaffer, H.R. (2006). Rozwój społeczny. Dzieciństwo i młodość [Social development: Childhood and adolescence] (M. Białecka-Pikul & K. Sikora, Trans.). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. (Original work published 1996 as Social Development: An Introduction).
Sikorska, J. (2023). Gry wideo jako medium komunikacji. Wymiary interpersonalnej i intrapersonalnej komunikacji graczy [Video games as a medium of communication: Interpersonal and intrapersonal dimensions of player communication]. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Sujak, E. (1998). Rozważania o ludzkim rozwoju [Reflections on human development]. Kraków: Znak.
Sutton-Smith, B. (2000). Play. In A. E. Kazdin (Eds.), Encyclopedia of psychology (vol. 6 , pp. 16-20). Oxford: American Psychological Asssociation and Oxford University Press.
Szczęsna, E. (Ed.) (2002). Słownik pojęć i tekstów kultury [Dictionary of cultural concepts and texts] (p. 164). Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Szewczuk, W. (Ed.) (1985). Słownik psychologiczny [Dictionary of Psychology]. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Tyszkowa, M. (1988). Zabawa dziecka: symbolizacja, poznanie autokomunikacja [The childs play: symbolization, cognition, and autocommunication]. Kwartalnik Psychologiczny, 3/4, 47–62.
Tyszkowa, M. (2022). Rola kultury w rozwoju psychicznym jednostki [The role of culture in individual psychological development]. In M. Przetacznik-Gierowska, M. Tyszkowa (Eds.), Psychologia rozwoju człowieka, (vol. 1, pp. 102-123). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wankel, L., Berger, B. (1991). The personal and social benefits of sport and physical activity. In B.L. Driver, P.J. Brown, G.L. Peterson (Eds.), Benefits of leisure (pp. 121-138). Pennsylvania: Venture Publishing.
Winnicott, D.W. (2000). Bawienie się. Rozważania teoretyczne [Playing: Theoretical considerations] (T. Czub, A. Brzezińska & W. Rudniewski, Trans.). In A. Brzezińska, T. Czub, G. Lutomski, B. Smykowski (Eds.), Dziecko w zabawie i świecie języka (pp. 215-231). Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.
World Leisure and Recreation Association International Position Statement on Leisure Education and Youth at Risk. (2001). Leisure Sciences, 23(3), 201–207. https://doi.org/10.1080/014904001316896882
Wygotski, L.S. (2002). Zabawa i jej rola w rozwoju psychicznym dziecka [Play and its role in a child’s psychological development]. In A. Brzezińska, M. Marchow (Eds.), Lech S. Wygotski. Wybrane prace psychologiczne II: Dzieciństwo i dorastanie (pp. 141-164). Poznań: Zysk i S-ka. (Original work first published 1966 as ‘Igra i ee rol’ v psikhicheskom razvitii rebenka, after stenogram from 1933).
Zadrożyńska, A. (1983). Homo faber i homo ludens [Homo faber and homo ludens]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Zagórska, W. (2000). Symboliczne przeniesienie i uczestnictwo człowieka dorosłego w rzeczywistości wykreowanej kulturowo [Symbolic transfer and adult participation in culturally created reality]. Psychologia Rozwojowa, 3-4, 343-357.
Zagórska, W. (2004). Uczestnictwo młodych dorosłych w rzeczywistości wykreowanej kulturowo. Doświadczenie, funkcje psychologiczne [Young adults’ participation in culturally created reality: Experience and psychological functions]. Kraków: Universitas.
Zagórska, W. (2008). Homo ludens – homo mythicus. Nowe podejście do aktywności ludycznej w dorosłości [Homo ludens – homo mythicus: A new approach to ludic activity in adulthood]. Psychologia Rozwojowa, 1, 69-83.
Zagórska, W. (2010). Integration of logos and mythos as a developmental necessity. In E. Rydz, D. Musiał (Eds.), The psychology of human development – selected issues (pp. 13-26). Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Zagórska, W. (2020). Niezbywalna potrzeba mythosu [The inalienable need for mythos]. In M. Obrębska, A. Pankalla (Eds.), Mity kultury współczesnej. Perspektywa psychoantropologiczna (pp. 139-158). Poznań: Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio