Słowa kluczowe
osamotnienie
radzenie sobie
trudności
wspólnoty religijne
zranienia
Jak cytować
Abstrakt
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie wyników badań dotyczących określenia związku pomiędzy postawami wobec trudności, problemów i zranień a poczuciem osamotnienia u kobiet funkcjonujących we wspólnotach religijnych. Badania zostały przeprowadzone w grupie kobiet należących do wspólnot religijnych o zróżnicowanym stażu przynależności. W badaniu wykorzystano narzędzia mierzące postawy wobec trudności, postawę wobec siebie w sytuacjach trudnych, funkcjonowanie w sferze emocjonalnej i relacyjnej, postawę wobec zranień oraz poziom poczucia osamotnienia w trzech wymiarach: intelektualnym, emocjonalnym i działaniowym. Analiza wyników wykazała, że badane kobiety charakteryzują się stosunkowo wysokim poziomem adaptacyjnych postaw wobec trudności oraz niskim poziomem poczucia osamotnienia, szczególnie w sferze działaniowej i intelektualnej.
Stwierdzono istotne statystycznie ujemne zależności pomiędzy postawami wobec trudności, siebie i zranień a poczuciem osamotnienia. Oznacza to, że im bardziej konstruktywne postawy prezentują badane, tym niższy poziom osamotnienia odczuwają. Najsilniejsze związki odnotowano w obszarze funkcjonowania emocjonalnego oraz postawy wobec siebie.
Wyniki wskazują również, że postawa wobec zranień stanowi relatywnie słabszy obszar funkcjonowania badanych, co może mieć znaczenie dla ich dobrostanu psychicznego oraz jakości relacji interpersonalnych. Ponadto zaobserwowano, że długość przebywania we wspólnocie religijnej wiąże się ze stabilnością analizowanych zależności.
Uzyskane rezultaty podkreślają znaczenie zasobów osobistych, wsparcia społecznego oraz czynników duchowych w kształtowaniu postaw wobec trudności i zranień oraz w redukcji poczucia osamotnienia. Wyniki mogą stanowić podstawę do dalszych badań oraz działań praktycznych wspierających rozwój kompetencji emocjonalnych i relacyjnych.
Bibliografia
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York, NY: W. H. Freeman.
Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529. https://doi.org/10.1037/0033-2909.117.3.497
Borucka, A. (2011). Koncepcja resilience. Podstawowe założenia i nurty badań [The concept of resilience: Basic assumptions and research trends]. In W. Junik (Ed.), Resilience. Teoria – badania – praktyka [Resilience: Theory – research – practice] (pp. 11–28). Warszawa, Poland: Wydawnictwo Edukacyjne PARPAMEDIA.
Borucka, A., & Ostaszewski, K. (2008). Koncepcja resilience: Kluczowe pojęcia i wybrane zagadnienia [The concept of resilience: Key concepts and selected issues]. Medycyna Wieku Rozwojowego, 12(2), 587–597.
Borucka, A., & Ostaszewski, K. (2012). Czynniki i procesy resilience wśród dzieci krzywdzonych [Factors and resilience processes among abused children]. Dziecko Krzywdzone, 3(40), 7–26.
Cacioppo, J. T., & Hawkley, L. C. (2009). Perceived social isolation and cognition. Trends in Cognitive Sciences, 13(10), 447–454. https://doi.org/10.1016/j.tics.2009.06.005
Chabursky, S., & Walper, S. (2026). Exploring coping strategies among adolescents during COVID-19 and war displacement: A qualitative analysis comparing two crisis settings. Journal of Research on Adolescence, 36(1), e70150. https://doi.org/10.1111/jora.70150
Cheng, C., Lau, H. P. B., & Chan, M. P. S. (2024). Coping flexibility and psychological adjustment: A meta-analytic review. Psychological Bulletin.
Choi, H. J., Lu, Y., Le, V. D., & Temple, J. R. (2026). Coping patterns over time and the association with stress, depression and self-efficacy among adolescents: Latent transition analysis. Children, 13(1), 118. https://doi.org/10.3390/children13010118
Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357. https://doi.org/10.1037/0033-2909.98.2.310
Compas, B. E., Jaser, S. S., Dunn, M. J., & Rodriguez, E. M. (2017). Coping with chronic illness in childhood and adolescence. Annual Review of Clinical Psychology, 13, 455–480.
Czapiński, J. (2004). Psychologiczne teorie szczęścia [Psychological theories of happiness]. In J. Czapiński (Ed.), Psychologia pozytywna [Positive psychology] (pp. 51–102). Warszawa, Poland: PWN.
Dołęga, Z. (2003). Samotność młodzieży – analiza teoretyczna i studia empiryczne [Loneliness among adolescents: Theoretical analysis and empirical studies]. Katowice, Poland: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Dubas, E. (2000). Edukacja dorosłych w sytuacji samotności i osamotnienia [Adult education in situations of loneliness and social isolation]. Łódź, Poland: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Enright, R. D., & Fitzgibbons, R. P. (2000). Helping clients forgive: An empirical guide for resolving anger and restoring hope. Washington, DC: American Psychological Association.
Fletcher, D., & Sarkar, M. (2013). Psychological resilience: A review and critique. European Psychologist, 18(1), 12–23.
Garmezy, N. (1985). Stress-resistant children: The search for protective factors. In J. E. Stevenson (Ed.), Recent research in developmental psychopathology. Journal of Child Psychology and Psychiatry Book Supplement No. 4 (pp. 213–233). Oxford, England: Pergamon Press.
Gross, J. J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1–26.
Grzegorzewska, I. (2013). Aktualny stan badań nad zjawiskiem odporności psychicznej w populacji dzieci alkoholików [Current state of research on psychological resilience among children of alcoholics]. Polskie Forum Psychologiczne, 18(4), 385–399.
Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2016). Acceptance and commitment therapy. New York, NY: Guilford Press.
Heszen, I. (2013). Psychologia stresu [Psychology of stress]. Warszawa, Poland: PWN.
Huo, M., Leger, K. A., Birditt, K. S., & Fingerman, K. L. (2025). Empathy is associated with older adults’ social behaviors and verbal emotional expressions throughout the day. Scientific Reports, 15(1), 269. https://doi.org/10.1038/s41598-024-82550-0
Januszek, H. (2012). Poczucie osamotnienia a funkcjonowanie społeczne [Sense of loneliness and social functioning]. Psychologia Społeczna, 7(2), 123–134.
Juczyński, Z. (2000). Poczucie własnej skuteczności – teoria i pomiar [Self-efficacy: Theory and measurement]. Warszawa, Poland: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Junik, W. (2011). Zjawisko rezyliencji – wybrane problemy metodologiczne [The phenomenon of resilience: Selected methodological issues]. In W. Junik (Ed.), Resilience. Teoria – badania – praktyka [Resilience: Theory – research – practice] (pp. 47–66). Warszawa, Poland: Wydawnictwo Edukacyjne PARPAMEDIA.
Kowalik, S. (2011). Psychologia rehabilitacji [Psychology of rehabilitation]. Warszawa, Poland: PWN.
Krupa, B. (2013). Samotność – znak czasu [Loneliness – a sign of the times]. In Z. B. Gaś (Ed.), Człowiek na rozdrożu. Zrozumieć, aby pomóc [A person at the crossroads: Understanding in order to help] (pp. 95–112). Lublin, Poland: Wydawnictwo Naukowe Innovatio Press.
Kyeong, Y., Kürüm, E., Sheffler, P., Ferguson, L., Davis, E. L., Strickland-Hughes, C. M., & Wu, R. (2024). The implications of growth mindset for depression, well-being, and adjustment over 2 years during the COVID-19 pandemic. PLOS Mental Health, 1(7), e0000182. https://doi.org/10.1371/journal.pmen.0000182
Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. New York, NY: Springer.
Lindsay, E. K., & Creswell, J. D. (2019). Mindfulness, acceptance, and emotion regulation. Current Opinion in Psychology, 28, 30–35.
Masten, A. S. (2014). Ordinary magic: Resilience in development. New York, NY: Guilford Press.
Ogińska-Bulik, N. (2011). Rola prężności psychicznej w przystosowaniu się kobiet do choroby nowotworowej [The role of psychological resilience in women’s adaptation to cancer]. Psychoonkologia, 15(1), 1–10.
Ogińska-Bulik, N., & Juczyński, Z. (2008a). Osobowość, stres a zdrowie [Personality, stress and health]. Warszawa, Poland: Difin.
Ogińska-Bulik, N., & Juczyński, Z. (2008b). Skala pomiaru prężności – SPP-25 [Resilience Measurement Scale – SPP-25]. Nowiny Psychologiczne, 3, 39–56.
Ogińska-Bulik, N., & Juczyński, Z. (2011). Prężność u dzieci i młodzieży: Charakterystyka i pomiar – polska skala SPF-18 [Resilience in children and adolescents: Characteristics and measurement – the Polish SPF-18 scale]. Polskie Forum Psychologiczne, 16(1), 7–28.
Olearczyk, T. (2020). Cisza w dialogu rodzinnym [Silence in family dialogue]. Roczniki Pedagogiczne, 12(4), 45–61. https://doi.org/10.18290/rped20124-4
Oleś, P. (2011). Psychologia człowieka dorosłego [Psychology of adulthood]. Warszawa, Poland: PWN.
Opora, R. (2009). Ewolucja niedostosowania społecznego jako rezultat zmian w zakresie odporności psychicznej i zniekształceń poznawczych [The evolution of social maladjustment as a result of changes in psychological resilience and cognitive distortions]. Gdańsk, Poland: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Ostaszewski, K. (2008). Czynniki ryzyka i czynniki chroniące w zachowaniach ryzykownych dzieci i młodzieży [Risk and protective factors in risky behaviors among children and adolescents]. In J. Mazur, I. Tabak, A. Małkowska-Szkutnik, K. Ostaszewski, H. Kołoło, A. Dzielska, & A. Kowalewska (Eds.), Czynniki chroniące młodzież 15-letnią przed podejmowaniem zachowań ryzykownych. Raport z badań HBSC [Factors protecting 15-year-old adolescents from engaging in risky behaviors: HBSC research report] (pp. 19–45). Warszawa, Poland: Instytut Matki i Dziecka.
Ostaszewski, K. (2014). Zachowania ryzykowne młodzieży w perspektywie mechanizmów resilience [Youth risk behaviors from the perspective of resilience mechanisms]. Warszawa, Poland: Instytut Psychiatrii i Neurologii.
Pargament, K. I. (2011). Spiritually integrated psychotherapy. New York, NY: Guilford Press.
Pauer, S., Rutjens, B. T., & van Harreveld, F. (2026). The experience of recurring ambivalence and its relation to effortful problem-focused coping. Scientific Reports, 16(1), 2601. https://doi.org/10.1038/s41598-026-35032-4
Riddell, H., Sedikides, C., Sivaramakrishnan, H., Wan, P., Maltagliati, S., Jackson, B., ... Ntoumanis, N. (2026). A meta-analytic review and conceptual model of the antecedents and outcomes of goal adjustment in response to striving difficulties. Nature Human Behaviour, 10(2), 317–332.
Ryś, M. (2016). Odporność psychiczna i relacje interpersonalne osób wzrastających w różnych systemach rodzinnych [Psychological resilience and interpersonal relationships among individuals raised in different family systems]. Warszawa, Poland: Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej.
Ryś, M. (2020). Poczucie własnej wartości w relacjach interpersonalnych i odporność psychiczna u osób wzrastających w różnych systemach rodzinnych [Self-esteem in interpersonal relationships and psychological resilience among individuals raised in different family systems]. Warszawa, Poland: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Ryś, M. (2024). Psychologiczne uwarunkowania kształtowania relacji w prawidłowych i dysfunkcyjnych systemach rodzinnych. Metody badań [Psychological determinants of relationship formation in functional and dysfunctional family systems: Research methods]. Warszawa, Poland: Wydawnictwo AEH.
Ryś, M., Agwu Kalu, F., Seroczyńska, K., & Tataj-Puzyna, U. (2023). Formy okazywania miłości w relacjach z najbliższymi osobami a poczucie samotności u młodych dorosłych [Forms of expressing love in close relationships and the sense of loneliness among young adults]. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 53(1), 101–111. https://doi.org/10.34766/fetr.v53i1.1155
Sęk, H., & Cieślak, R. (2004). Wsparcie społeczne, stres i zdrowie [Social support, stress and health]. Warszawa, Poland: PWN.
Shmarina, T., Chernov, N., & Kostyuk, G. (2025). The perceived ability to cope with trauma scale: A Russian-language adaptation. Consortium Psychiatricum, 6(3), 5–22.
Skinner, E. A., & Zimmer-Gembeck, M. J. (2023). The development of coping: Stress, neurophysiology, social relationships, and resilience. Annual Review of Psychology, 74, 431–456.
Swick, D., Lwi, S. J., Larsen, J., & Ashley, V. (2024). Executive functioning in posttraumatic stress disorder. Neuropsychology, 38(6), 516–530.
Szczepański, J. (1978). Sprawy ludzkie [Human matters]. Warszawa, Poland: Wydawnictwo Czytelnik.
Śliwak, J., Brzeziński, M., & Zarosińska, D. (2019). Religijne zmaganie się a poczucie osamotnienia u podopiecznych hospicjów [Religious coping and the sense of loneliness among hospice patients]. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 38(2), 365–394. https://doi.org/10.34766/fetr.v2i38.86
Śliwak, J., Reizer, U., & Partyka, J. (2015). Poczucie osamotnienia a przystosowanie społeczne [Sense of loneliness and social adjustment]. Studia Socialia Cracoviensia, 1(12), 61–78.
Śliwak, J., Zarzycka, B., & Dziduch, A. (2001). Typ samoświadomości a poczucie osamotnienia [Type of self-awareness and the sense of loneliness]. Przegląd Psychologiczny, 54(3), 245–246.
Troy, A. S., Shallcross, A. J., & Mauss, I. B. (2023). Emotion regulation flexibility. Emotion Review.
Trudel-Fitzgerald, C., Boucher, G., Morin, C., Mondragon, P., Guimond, A. J., Nishimi, K., ... Denckla, C. (2024). Coping and emotion regulation: A conceptual and measurement scoping review. Canadian Psychology, 65(3), 149–162.
Wasilewska-Ostrowska, K. (2013). Samotność emocjonalna jako jeden z czynników ryzyka uzależnień wśród młodzieży [Emotional loneliness as one of the risk factors for addictions among adolescents]. Wychowanie na Co Dzień, 10–11(241–242), 17–21.
Weiss, R. S. (1973). Loneliness: The experience of emotional and social isolation. Cambridge, MA: MIT Press.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio