Dialog w interwencji kryzysowej: pragmatyczno-językoznawcza analiza mechanizmów komunikacyjnych. Studium porównawcze dwóch przypadków

Abstrakt

Artykuł podejmuje problem roli komunikacji w interwencji kryzysowej, koncentrując się na jej funkcji regulacyjnej, poznawczej i relacyjnej. Celem badania jest identyfikacja mechanizmów komunikacyjnych sprzyjających skutecznej interwencji oraz analiza czynników prowadzących do jej niepowodzenia, ze szczególnym uwzględnieniem językowego i pragmatycznego wymiaru dialogu. Przyjęto jakościowe podejście badawcze oparte na analizie porównawczej dwóch studiów przypadku, przedstawiających komunikację dialogiczną (skuteczną) oraz dyrektywną (nieskuteczną). Analiza wskazuje, że dialogiczność komunikacji, rozumiana jako współtworzenie znaczeń oraz dostosowanie reakcji do stanu emocjonalnego rozmówcy, stanowi istotny czynnik sprzyjający skuteczności interwencji. W przypadku skutecznym komunikacja miała charakter uporządkowany i wspierający, co umożliwiło regulację emocjonalną, rekonstrukcję poznawczą oraz wzrost poczucia sprawczości. Zastosowanie technik takich jak parafraza, odzwierciedlenie emocji i pytania otwarte sprzyjało organizacji doświadczenia oraz stopniowemu obniżeniu napięcia. W przypadku nieskutecznym dominowała komunikacja dyrektywna, oparta na narzucaniu interpretacji i udzielaniu rad, co prowadziło do wystąpienia reaktancji psychologicznej, spadku zaufania oraz zahamowania procesu interwencyjnego. Wyniki wskazują, że regulacja emocjonalna stanowi warunek konieczny dla uruchomienia procesów poznawczych, a brak jej uwzględnienia uniemożliwia rekonstrukcję doświadczenia. Ponadto skuteczna komunikacja wymaga elastyczności, adekwatności oraz uwzględnienia społecznego kontekstu narracji osoby w kryzysie. Artykuł podkreśla znaczenie języka jako narzędzia współtworzenia znaczeń oraz wskazuje praktyczne implikacje dla kształcenia kompetencji komunikacyjnych w interwencji kryzysowej.