Słowa kluczowe
resentyment
jakość związku
rodzina
hospitalizacja dziecka
macierzyństwo
Jak cytować
Abstrakt
Skuteczna pomoc psychologiczna, pedagogiczna i doradcza kierowana do rodziny wymaga rzetelnego rozpoznania jej zasobów, obciążeń oraz mechanizmów funkcjonowania w sytuacjach kryzysowych jak wskazuje Maria Ryś w swojej książce Psychologiczne uwarunkowania kształtowania relacji w prawidłowych i dysfunkcyjnych systemach rodzinnych. Metody badań (2025), gdzie trafna diagnoza stanowi bowiem podstawowy warunek skutecznego wspierania małżeństw i rodzin. Szczególnego znaczenia nabiera ona w sytuacji choroby i hospitalizacji dziecka, która może naruszać równowagę emocjonalną i relacyjną całego systemu rodzinnego. Celem niniejszego artykułu jest identyfikacja psychologicznych czynników ryzyka a szczególnie resentymentu jako cichego destruktora tych relacji oraz w osłonięcie czynników ochronnych związanych z nasileniem symptomów depresyjnych u matek dzieci hospitalizowanych na oddziale pediatrycznym. W badaniu uczestniczyło 198 matek, których dzieci przebywały na oddziale szpitala powiatowego. Osoby badane wypełniły zestaw kwestionariuszy obejmujący Skalę Depresji, Skalę Pomiaru Satysfakcji i Frustracji Uniwersalnych Potrzeb Życiowych, Inwentarz Jakości Związku oraz Kwestionariusz Resentymentu. Analizie poddano związek między resentymentem, jakością relacji partnerskiej, satysfakcją i frustracją podstawowych potrzeb psychologicznych, aktywnością zawodową, posiadaniem hobby oraz postrzeganym zaangażowaniem partnera w opiekę nad dziećmi i obowiązki domowe a nasileniem symptomów depresyjnych. Uzyskane wyniki w większości potwierdziły przyjęte hipotezy badawcze. Wykazano, że istotnymi predyktorami symptomów depresyjnych są resentyment (r = 0,67; p < 0,01), frustracja; potrzeb autonomii i kompetencji (r = 0,47, p < 0,01), satysfakcja potrzeby kompetencji (r = -0,50, p < 0,01), posiadanie hobby oraz postrzegane zaangażowanie partnera w opiekę nad dziećmi i obowiązki domowe. Szczególne znaczenie miały zmienne relacyjne i motywacyjne, wskazujące na rolę poczucia satysfakcji, kompetencji. Wyniki wskazują również, że czynnikami ochronnymi osłabiającymi związek między resentymentem a nasileniem symptomów depresyjnych są głębokość relacji z partnerem oraz jego zaangażowanie w obowiązki domowe i opiekę nad dziećmi, czy postrzegane wsparcie. Interesującym rezultatem okazało się natomiast to, że posiadanie hobby oraz aktywność zawodowa wzmacniały związek między resentymentem a depresyjnością. Może to sugerować, że w warunkach wysokiego obciążenia opiekuńczego aktywności potencjalnie wspierające czynniki mogą tracić swoje znaczenie ochronne, jeśli matka nie ma realnej możliwości ich satysfakcjonującej realizacji. Rezultaty badania są ważne dla diagnozy psychologicznej obejmującej zarówno indywidualne mechanizmy emocjonalno-poznawcze, jak i kontekst rodzinny. Wskazując także na potrzebę dalszych badań, szczególnie o charakterze podłużnym, które pozwoliłyby lepiej uchwycić dynamikę zależności między resentymentem, jakością relacji partnerskiej, frustracją potrzeb psychologicznych i symptomami depresyjnymi u matek dzieci hospitalizowanych.
Bibliografia
Bone, J. K., Bu, F., Fluharty, M. E., Paul, E., Sonke, J. K., & Fancourt, D. (2022). Engagement in leisure activities and depression in older adults in the United States: Longitudinal evidence from the Health and Retirement Study. Social Science & Medicine, 294. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2022.114703
Brenning, K., Soenens, B., Mabbe, E., & Vansteenkiste, M. (2017). Ups and Downs in the Joy of Motherhood: Maternal Well-Being as a Function of Psychological Needs, Personality, and Infant Temperament. Journal of Happiness Studies, 20(1), 229–250. https://doi.org/10.1007/s10902-017-9936-0
Bühler, J. L., & Orth, U. (2024). How relationship satisfaction changes within and across romantic relationships: Evidence from a large longitudinal study. Journal of Personality and Social Psychology, 126(5), 930–945. https://doi.org/10.1037/pspp0000492
Burke, L. (2009). The impact of maternal depression on familial relationships. International Review of Psychiatry, 15(3), 243–255. https://doi.org/10.1080/0954026031000136866
Burns, D. D., Sayers, S. L., & Moras, K. (1994). Intimate relationships and depression: Is there a casual connection? Journal of Consulting and Clinical Psychology, 62(5), 1033–1043. https://doi.org/10.1037/0022-006x.62.5.1033
Cha, H. S., & Lee, J. P. (2024). The Impact of Work-Family Conflict on Depression Among Korean Women During the COVID-19 Pandemic: Moderated Mediating Effect of Job Satisfaction. Int J Womens Health, 16, 923–936. https://doi.org/10.2147/IJWH.S463794
Chaplin, W. F. (2006). The Next Generation of Moderator Research in Personality Psychology. Journal of Personality, 59(2), 143–178. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1991.tb00772.x
Chen, B., Vansteenkiste, M., Beyers, W., Boone, L., Deci, E. L., Van der Kaap-Deeder, J., Duriez, B., Lens, W., Matos, L., Mouratidis, A., Ryan, R. M., Sheldon, K. M., Soenens, B., Van Petegem, S., & Verstuyf, J. (2014). Basic psychological need satisfaction, need frustration, and need strength across four cultures. Motivation and Emotion, 39(2), 216–236. https://doi.org/10.1007/s11031-014-9450-1
Czerwionka, K. (2022). Koniec z przekłamywaniami - kreowanie wizerunku matki w social mediach. In D. Boćkowski, E. Dąbrowska-Prokopowska, P. Goryń, & K. Goryń (Eds.), Dezinformacja - Inspiracja - Społeczeństwo. Social CyberSecurity (pp. 209–225). Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Farrell, A. K., Stimpel, A. L., Stanton, S. C. E., & Slatcher, R. B. (2023). Relationship quality and physical health: Responsiveness as an active ingredient predicting health across the lifespan. Current Opinion in Psychology, 52. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2023.101628
Fejfer-Szpytko, J., Włodarczyk, J., & Trąbińska-Haduch, M. (2016). Rozpoznanie sytuacji matek małych dzieci w temacie depresji poporodowej i zaburzeń nastroju. Dziecko krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 15(3), 91–116.
Garncarek, E. (2019). „Doświadczenia macierzyństwa i praktyki żalu” – o żałowaniu macierzyństwa w polskim dyskursie internetowym. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica(71), 139–156. https://doi.org/10.18778/0208-600x.71.10
Gold, A. I., Ryjova, Y., Aviv, E. C., Corner, G. W., Rasmussen, H. F., Kim, Y., & Margolin, G. (2024). Social contributions to meaning in life: the role of romantic relationship quality, parenting, and gender. Frontiers in Psychology, 15. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1349642
Gravetter, F. J., Wallnau, L. B., Forzano, L.-A. B., & Witnauer, J. E. (2021). Essentials of statistics for the behavioral sciences (10th ed.). Cengage Learning.
Gremigni, P., Szulawski, M., Baka, Ł., Prusik, M., & Olafsen, A. H. (2021). The basic psychological needs satisfaction and frustration scale at work: A validation in the Polish language. Plos One, 16(11). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0258948
Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (2nd ed.). The Guilford Press.
Holt‐Lunstad, J. (2024). Social connection as a critical factor for mental and physical health: evidence, trends, challenges, and future implications. World Psychiatry, 23(3), 312–332. https://doi.org/10.1002/wps.21224
Jakubiak, B., & Tomlinson, J. M. (2020). The Role of Social Support in Promoting Self-Development. In Interpersonal Relationships and the Self-Concept (pp. 125–143). https://doi.org/10.1007/978-3-030-43747-3_8
Jankowski, K. S. (2016). Morningness-eveningness and depressive symptoms: Test on the components level with CES-D in Polish students. Journal of Affective Disorders, 196, 47–53. https://doi.org/10.1016/j.jad.2016.02.015
Jolin, S., Lafontaine, M.-F., Lussier, Y., & Brassard, A. (2022). How Relationship Satisfaction and Negative Communication Trajectories Change in Emerging Adults’ Dating Relationships: A Group-Based Dual Trajectory Analysis. Emerging Adulthood, 11(2), 482–496. https://doi.org/10.1177/21676968221128080
Karbowski, M. G. (2025). Odsłanianie resentymentu. Analiza psychologiczna w wymiarze indywidualnym i społecznym (1 ed.). ELIPSA Dom Wydawniczy.
Karbowski, M. G. (2026a). Resentyment a negatywne doświadczenia z dzieciństwa jako predyktory zdrowia psychicznego. In I. Mołdoch-Mendoń & K. Maciąg (Eds.), Od prewencji do terapii: interdyscyplinarne podejście do zdrowia i choroby. Tom 1 (pp. 174–194). Wydawnictwo Naukowe TYGIEL sp. z o.o.
Karbowski, M. G. (2026b). Resentyment jako psychologiczny czynnik oraz zasób kompensacyjny w prehabilitacji chirurgicznej – implikacje dla jakości życia i wyników leczenia: ujęcie konceptualne – przegląd systematyczny. In M. A. Lewandowska (Ed.), Prehabilitacja w medycynie – trendy, wyzwania i perspektywy (pp. 26–47). Wydawnictwo Naukowe TYGIEL sp. z o.o.
Karbowski, M. G. (2026c). Ressentiment as a Silent Destroyer of Romantic Relationships: The Importance of Attachment Styles and Life Satisfaction in the Context of Relationship Duration. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 65(1), 39–54. https://doi.org/10.34766/2czv1t27
Karbowski, M. G., & Nowicka, A. (2024). Experiencing Migraine and the Assessment of the Quality of Life in the Context of Feeling Ressentiment Considering Causes for Increasing Depression and Anxiety. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 59(3), 125–140. https://doi.org/10.34766/fer.v59i3.1291
Khamidullina, Z., Marat, A., Muratbekova, S., Mustapayeva, N. M., Chingayeva, G. N., Shepetov, A. M., Ibatova, S. S., Terzic, M., & Aimagambetova, G. (2025). Postpartum Depression Epidemiology, Risk Factors, Diagnosis, and Management: An Appraisal of the Current Knowledge and Future Perspectives. Journal of Clinical Medicine, 14(7). https://doi.org/10.3390/jcm14072418
Klein, M., Levy, T., Shulman, C., Lwow, E., & Silberg, T. (2024). Exploring the link between parents’ differentiation of self and children’s externalizing behavior problems: the mediating role of need-supportive vs. need-frustrating parenting practices. Frontiers in Psychology, 15. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1387944
La Rosa, V. L., Alparone, D., & Commodari, E. (2025). Psychological and social factors influencing mother–child bonding in the first year after birth: a model for promoting infant and maternal well-being. Frontiers in Psychology, 16. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1588433
Ma, J., Xu, L., & Zhang, X. (2025). Work–family conflict, overwork and mental health of female employees in China. Frontiers in Public Health, 13. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1483746
Mackinnon, S. P., Sherry, S. B., Antony, M. M., Stewart, S. H., Sherry, D. L., & Hartling, N. (2012). Caught in a bad romance: Perfectionism, conflict, and depression in romantic relationships. Journal of Family Psychology, 26(2), 215–225. https://doi.org/10.1037/a0027402
Maclean, E. I., Andrew, B., & Eivers, A. (2020). The Motherload: Predicting Experiences of Work-Interfering-with-Family Guilt in Working Mothers. Journal of Child and Family Studies, 30(1), 169–181. https://doi.org/10.1007/s10826-020-01852-9
Mary, S. M., Duschinsky, R., Davis, L., Dunnett, S., & Coughlan, B. (2024). Representations of motherhood in the media: a systematic literature review. Information, Communication & Society, 28(1), 169–186. https://doi.org/10.1080/1369118x.2024.2348020
McIntyre, K. P., Mattingly, B. A., Stanton, S. C. E., Xu, X., Loving, T. J., & Lewandowski, G. W. (2022). Romantic Relationships and Mental Health: Investigating the Role of Self-Expansion on Depression Symptoms. Journal of Social and Personal Relationships, 40(1), 3–28. https://doi.org/10.1177/02654075221101127
McLanahan, S., & Adams, J. (1987). Parenthood and Psychological Well-Being. Annual Review of Sociology, 13(1), 237–257. https://doi.org/10.1146/annurev.so.13.080187.001321
Mehra, R., Hoffmann, T. J., Graham-Squire, D., Lisanti, A. J., Gay, C., Hodgson, C., Rienks, J., Pavlik, M., Manju, S., Turaga, N., Clay, M., & Franck, L. S. (2026). Factors associated with the mental health of parents during and after their child’s hospitalisation: an international longitudinal prospective cohort study. BMJ Mental Health, 29(1). https://doi.org/10.1136/bmjment-2025-302231
Myers, D. G. (2000). The funds, friends, and faith of happy people. American Psychologist, 55(1), 56–67. https://doi.org/10.1037/0003-066x.55.1.56
Negri-Schwartz, O., Tuval-Mashiach, R., Shilton, T., Mosheva, M., Waniel-Zaga, A., Gothelf, D., & Hasson-Ohayon, I. (2026). Co-parenting in the context of child psychiatric hospitalization: a multilevel qualitative study. Current Psychology, 45(5). https://doi.org/10.1007/s12144-026-09089-3
Olivieri, R., Lo Presti, A., Costa, S., Ariemma, L., & Fabbri, M. (2024). Mothers balancing work and family: the associations with emotional well-being, sleep-wake problems and the role of basic needs. BMC Psychol, 12(1), 750. https://doi.org/10.1186/s40359-024-02241-3
Pfund, G. N., Brazeau, H., Allemand, M., & Hill, P. L. (2020). Associations between sense of purpose and romantic relationship quality in adulthood. Journal of Social and Personal Relationships, 37(5), 1563–1580. https://doi.org/10.1177/0265407520903807
Pirrone, D., Sels, L., & Verhofstadt, L. (2023). Relational needs frustration: an observational study on the role of negative (dis)engaging emotions. Frontiers in Psychology, 14. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1232125
Radloff, L. S. (1977). The CES-D Scale. Applied Psychological Measurement, 1(3), 385–401. https://doi.org/10.1177/014662167700100306
Raneberg, A., & MacCallum, F. (2024). Maternal Ambivalence Questionnaire (MAQ): Development and preliminary validation. Journal of Family Psychology, 38(5), 820–830. https://doi.org/10.1037/fam0001234
Reis, H. T., & Gable, S. L. (2003). Toward a positive psychology of relationships. In Flourishing: Positive psychology and the life well-lived. (pp. 129–159). https://doi.org/10.1037/10594-006
Rusu, P. P., Candel, O.-S., Bogdan, I., Ilciuc, C., Ursu, A., & Podina, I. R. (2025). Parental Stress and Well-Being: A Meta-analysis. Clinical Child and Family Psychology Review, 28(2), 255–274. https://doi.org/10.1007/s10567-025-00515-9
Ryś, M. (2025). Psychologiczne uwarunkowania kształtowania relacji w prawidłowych i dysfunkcyjnych systemach rodzinnych. Metody badań (2 ed.). Uniwersytet VIZJA.
Sabri, N., Malik, A., Shu, B., Snyder, J., Kramer, L., & Elsherief, M. (2026). He gets to be the fun parent: Understanding and supporting burnt-out mothers in online communities. https://doi.org/10.48550/arXiv.2602.07781
https://arxiv.org/pdf/2602.07781
Sousa, R. D. d., Rodrigues, A. M., Gregório, M. J., Branco, J. D. C., Gouveia, M. J., Canhão, H., & Dias, S. S. (2017). Anxiety and Depression in the Portuguese Older Adults: Prevalence and Associated Factors. Frontiers in Medicine, 4. https://doi.org/10.3389/fmed.2017.00196
Suwalska-Barancewicz, D., Izdebski, P., & Liberska, H. (2012). Inwentarz Jakości Związku do oceny relacji diadycznych partnerów. In H. Liberska, A. Malina, & D. Suwalska-Barancewicz (Eds.), Funkcjonowanie współczesnych młodych ludzi w zmieniającym się świecie (pp. 385–409). Difin.
Tataj-Puzyna, U., Bączek, G., Baranowska, B., & Doroszewska, A. (2017). Doświadczenie macierzyństwa - badania sondażowe matek w Warszawie. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 30(2), 124–144.
Thompson, M. J., Carlson, D. S., Hackney, K., & Vogel, R. M. (2021). Vicarious abusive supervision and turnover in expectant working mothers: Does financial dependency trigger emotional disconnect? Journal of Organizational Behavior, 43(3), 448–464. https://doi.org/10.1002/job.2579
Uecker, J. E. (2012). Marriage and Mental Health among Young Adults. Journal of Health and Social Behavior, 53(1), 67–83. https://doi.org/10.1177/0022146511419206
Vansteenkiste, M., Ryan, R. M., & Soenens, B. (2020). Basic psychological need theory: Advancements, critical themes, and future directions. Motivation and Emotion, 44(1), 1–31. https://doi.org/10.1007/s11031-019-09818-1
Verhelst, P., Sels, L., Lemmens, G., & Verhofstadt, L. (2024). The role of emotion regulation in perinatal depression and anxiety: a systematic review. BMC Psychology, 12(1). https://doi.org/10.1186/s40359-024-02033-9
Vujeva, H. M., & Furman, W. (2011). Depressive Symptoms and Romantic Relationship Qualities from Adolescence Through Emerging Adulthood: A Longitudinal Examination of Influences. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 40(1), 123–135. https://doi.org/10.1080/15374416.2011.533414
Wojnarska, A., & Korona, K. (2017). Poczucie osamotnienia a nieprzystosowanie społeczne. Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej, 28, 175–191.
Wolters, N. E., Mobach, L., Wuthrich, V. M., Vonk, P., Van der Heijde, C. M., Wiers, R. W., Rapee, R. M., & Klein, A. M. (2023). Emotional and social loneliness and their unique links with social isolation, depression and anxiety. Journal of Affective Disorders, 329, 207–217. https://doi.org/10.1016/j.jad.2023.02.096
Zorlular, M., & Uzer, T. (2022). Investigating the relationship between sensory processing sensitivity and relationship satisfaction: mediating roles of negative affectivity and conflict resolution style. Current Psychology, 42(30), 26504–26513. https://doi.org/10.1007/s12144-022-03796-3
Zubair, F., Khan, M. I. H., Zulfiqar, M., & Shakeel, S. (2021). Anxiety and depression level in working mothers who leave their children at home as compared to those who leave them at day care. The Professional Medical Journal, 28(7), 944–950. https://doi.org/10.29309/tpmj/2021.28.07.5844
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio