Abstrakt
Wstęp: Cykl miesiączkowy jest kluczowym wskaźnikiem zdrowia prokreacyjnego kobiet. Jego regularność, długość oraz charakterystyka poszczególnych faz odzwierciedlają dojrzewanie układu rozrodczego oraz utrzymywaną równowagę hormonalną. Okres adolescencji jest czasem szczególnym, w którym cykle menstruacyjne często wykazują znaczne wahania długości, nieregularność oraz zmienność owulacji. Mimo istotnego znaczenia, niewiele badań analizuje szczegółowo przebieg cykli miesiączkowych u nastolatek na podstawie prowadzonych przez nie kart obserwacji cyklu. Celem niniejszego badania była charakterystyka wybranych parametrów cyklu miesiączkowego u dziewcząt w wieku 12–19 lat oraz porównanie tych parametrów w zależności od wieku ginekologicznego uczestniczek. Metoda: Badaniem objęto grupę 103 dziewcząt w wieku 12–19 lat, które prowadziły karty obserwacji cyklu miesiączkowego, notując m.in. długość cyklu, czas trwania krwawienia, obecność śluzu szyjkowego, zmiany podstawowej temperatury ciała oraz dodatkowe objawy, takie jak bóle menstruacyjne czy plamienia śródcykliczne. Przeprowadzono analizę statystyczną danych empirycznych z uwzględnieniem biologicznego i ginekologicznego biologicznego i ginekologicznego wieku uczestniczek. Wyniki: Średnia długość badanych cykli miesiączkowych u dziewcząt krócej miesiączkujących (do 3 lat) wynosiła ok. 28,7 dnia, natomiast u dziewcząt miesiączkujących dłużej (powyżej 3 lat) – ok. 30,8 dnia. Najkrótszy zarejestrowany cykl trwał 18 dni, a najdłuższy 54 dni. U 31,1% badanych krwawienie trwało 6 dni. Najczęściej obserwowana długość fazy lutealnej wynosiła 13 dni. Śluz o cechach płodnych obserwowano średnio około 16 dnia cyklu, a szczyt jego wydzielania występował w 19–20 dniu cyklu. Ból miesiączkowy odnotowano w 17,5% wszystkich kart, jednak w 46,6% kart brakowało jednoznacznej informacji dotyczącej jego obecności lub braku. Brak cech wskazujących na owulację odnotowywano częściej u dziewcząt we wczesnym okresie po menarche. Wnioski: Cykle miesiączkowe dziewcząt w okresie dojrzewania wykazują znaczne zróżnicowanie pod względem długości oraz objawów towarzyszących, co jest zgodne z literaturą wskazującą na niedojrzałość osi podwzgórze–przysadka–jajnik w tym okresie życia. Po wcześniejszym przeszkoleniu większość uczestniczek była w stanie rejestrować wybrane parametry cyklu zgodnie z przyjętym protokołem samoobserwacji. Interpretacja tych wyników powinna jednak uwzględniać fakt, że badanie koncentrowało się na rejestracji parametrów i nie obejmowało niezależnej walidacji poprawności samoobserwacji.
Bibliografia
Anthon, C., Steinmann, M., Vidal, A., & Dhakal, C. (2024). Menstrual disorders in adolescence: Diagnostic and therapeutic challenges. Journal of Clinical Medicine, 13(24), 7668. https://doi.org/10.3390/jcm13247668
Bala, N. S., Vesely, S. K., Bonny, A. E., Chisholm, J. C., Sezgin, E., Beeman, C., McCracken, K., & O’Brien, S. H. (2024). Mobile application measurement of menstrual cycle characteristics and their association with dysmenorrhea and activity limitation in early adolescents. Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology, 37(2), 126–131. https://doi.org/10.1016/j.jpag.2023.10.003
Bhoda, K., Burgoa, S., Zerrouki, Y., Jhumkhawala, V., Lobaina, D., Knecht, M., Kitsantas, P., & Sacca, L. (2024). Examining menstrual health and hygiene educational initiatives for American middle and high school menstruating students: A scoping review. Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology, 37(5), 465–476. https://doi.org/10.1016/j.jpag.2024.06.004
Białka, A., Wiewióra, K., Kała, E., Kmieć, M., Skrzypulec-Plinta, V., Stojko, R., & Drosdzol-Cop, A. (2018). Bolesne miesiączkowanie u dziewcząt i młodych kobiet [Painful menstruation in girls and young women]. Ginekologia po Dyplomie, 20(5), 86–92.
Błogowska, A., & Rzepka-Górska, I. (2004). Stadia rozwojowe poprzedzające menarche [Developmental stages approaching menarche]. Endokrynologia Pediatryczna, 3(2), 9–13.
Cetera, G. E., Punzi, M. C., & Boero, V. (2025). Rejecting the contraceptive pill. Times are changing faster than physicians’ minds: Gen Z’s pledge to be listened to. The European Journal of Contraception & Reproductive Health Care, 30(6), 319–323. https://doi.org/10.1080/13625187.2025.2533949
De Sanctis, V., Rigon, F., Bernasconi, S., Bianchin, L., Bona, G., Bozzola, M., Buzi, F., De Sanctis, C., Tonini, G., Radetti, G., & Perissinotto, E. (2019). Age at menarche and menstrual abnormalities in adolescence: Does it matter? The evidence from a large survey among Italian secondary schoolgirls. Indian Journal of Pediatrics, 86(Suppl. 1), 34–41. https://doi.org/10.1007/s12098-018-2822-x
Deluga, A. (2000). Charakterystyka dwufazowych cykli miesiączkowych kobiet na podstawie parametrów dostępnych samoobserwacji [Characteristics of biphasic menstrual cycles in women based on self-observation parameters]. Naturalne Planowanie Rodziny, 8(6), 8.
Dixon, S., Hirst, J., Taghinejadi, N., Duddy, C., Vincent, K., & Ziebland, S. (2024). What is known about adolescent dysmenorrhoea in (and for) community health settings? Frontiers in Reproductive Health, 6, 1394978. https://doi.org/10.3389/frph.2024.1394978
Duane, M., Stanford, J. B., Porucznik, C. A., & Vigil, P. (2022). Fertility awareness-based methods for women’s health and family planning. Frontiers in Medicine, 9, 858977. https://doi.org/10.3389/fmed.2022.858977
Esen, İ., Oğuz, B., & Serin, H. M. (2016). Menstrual characteristics of pubertal girls: A questionnaire-based study in Turkey. Journal of Clinical Research in Pediatric Endocrinology, 8(2), 192–196. https://doi.org/10.4274/jcrpe.2026
Fijałkowski, W. (2011). Ekologia rodziny: Ekologiczna odnowa prokreacji [Family ecology: Ecological renewal of procreation] (2nd rev. ed.). Rubikon.
Freund, B. (2024). Zarządzanie w ochronie zdrowia w dobie oczekiwań informacyjnych przedstawicieli pokolenia Z: Szanse i wyzwania [Healthcare management in the era of information expectations of Generation Z representatives: Opportunities and challenges]. In M. Wójcik & A. Berkowicz (Eds.), Zarządzanie organizacją w społeczeństwie informacyjnym: Problemy, szanse, wyzwania: Perspektywa interdyscyplinarna (pp. 97–109). Biblioteka Jagiellońska, Uniwersytet Jagielloński.
Harley, K. G., Watson, A., Robertson, S., Vitzthum, V. J., & Shea, A. (2024). Menstrual cycle characteristics of U.S. adolescents according to gynecologic age and age at menarche. Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology, 37(4), 419–425. https://doi.org/10.1016/j.jpag.2024.03.005
Hoffmann, G. & Strauss, G. (2021). Fizjologia cyklu miesiączkowego. In W. Pschyrembel, G. Strauss & E. Petri (Eds.), Ginekologia praktyczna (K. Powolny, Trans.), (pp. 446–493). Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
Itriyeva, K. (2022). The normal menstrual cycle. Current Problems in Pediatric and Adolescent Health Care, 52(5), 101183. https://doi.org/10.1016/j.cppeds.2022.101183
Jones, S. C., & Baldwin, M. K. (2025). Menstrual health education: School health curriculum topics by grade level recommended by specialized medical professionals in menstrual health clinics. Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology, 38(1), 39–44. https://doi.org/10.1016/j.jpag.2024.09.003
Lucien, J. N., Ortega, M. T., Calvert, M. E., Smith, C., White, X., Rogers, H., Mosley, B., Agrawal, R., Drude, A., McGee, C., George, M., Brown, A., Downey, K., Wild, C., Njunge, A., Kuzmiak, C. M., Zava, D., Zava, T., Pollard, J., … Shaw, N. D. (2022). The launch of A Girl’s First Period Study: Demystifying reproductive hormone profiles in adolescent girls. Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology, 35(4), 420–425. https://doi.org/10.1016/j.jpag.2021.12.018
Lyzwinski, L., Elgendi, M., & Menon, C. (2024). Innovative approaches to menstruation and fertility tracking using wearable reproductive health technology: Systematic review. Journal of Medical Internet Research, 26, e45139. https://doi.org/10.2196/45139
Najmabadi, S., Schliep, K. C., Simonsen, S. E., Porucznik, C. A., Egger, M. J., & Stanford, J. B. (2021). Cervical mucus patterns and the fertile window in women without known subfertility: A pooled analysis of three cohorts. Human Reproduction, 36(7), 1784–1795. https://doi.org/10.1093/humrep/deab049
Nakamura, R. M., Rezende, G. P., Yela, D. A., & Benetti-Pinto, C. L. (2025). Menstrual pattern and self-reported abnormal uterine bleeding in Brazilian adolescents: A multicenter cross-sectional study. International Journal of Gynecology & Obstetrics, 171(2), 684–690. https://doi.org/10.1002/ijgo.70243
Naveed, A., & Whooten, R. (2024). Time to cycle regularity and health risks. Current Opinion in Endocrinology, Diabetes and Obesity, 31(6), 210–215. https://doi.org/10.1097/MED.0000000000000881
Nowicka, M. (2020). Młodzi z pokolenia Z i Alpha jako zadanie dla pedagogów, czyli o konieczności „łapania fali” [Young people from Generation Z and Alpha as a task for educators: On the necessity of “catching the wave”]. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 44(4), 164–176. https://doi.org/10.34766/fetr.v44i4.436
Özcan, H., Burger, N. B., van Dulmen-den Broeder, E., van Baal, M. W., van den Boogaard, E., De Leeuw, R. A., & Huirne, J. A. F. (2024). Instruments to identify menstrual complaints and their impact on adolescents: A systematic review. Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology, 37(2), 106–120. https://doi.org/10.1016/j.jpag.2023.11.011
Panova, D. I., Boshku, A. A., & Stankovic, Z. B. (2026). Primary dysmenorrhea in adolescents. Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology, 106, 102717. https://doi.org/10.1016/j.bpobgyn.2026.102717
Pawelczyk, L., & Banaszewska, B. (2021). Cykl miesiączkowy [The menstrual cycle]. In G. H. Bręborowicz (Ed.), Ginekologia (pp. 17–33). PZWL
Piasecka, K., Łyszczarz, P., Pytka, M., Ślizień-Kuczapska, E., & Kanadys, K. (2022). Analysis of cycle observation sheets in a group of women of reproductive age. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 51(3), 41–51. https://doi.org/10.34766/fetr.v3i51.1115
Piasecka, K., Matusiewicz, I., Pytka, M., & Szadowska-Szlachetka, Z. (2024). Women’s knowledge of procreative health. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 59(3), 26–34. https://doi.org/10.34766/fer.v59i3.1306
Piasecka, K., Ślizień-Kuczapska, E., Pytka, M., Łyszczarz, P., & Bieniak-Czerepak, M. (2023). Assessment of menstrual cycle self-observation skills using the double-check symptom-thermal method based on chart evaluation. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 55(3), 9–18. https://doi.org/10.34766/fetr.v55i3.1211
Pogodina, A., Dolgikh, O., Astakhova, T., Klimkina, J., Khramova, E., & Rychkova, L. (2022). Health-related quality of life and menstrual problems in adolescents. Journal of Paediatrics and Child Health, 58(6), 1028–1032. https://doi.org/10.1111/jpc.15895
Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine, & Practice Committee of the Society for Reproductive Endocrinology and Infertility. (2026). Diagnosis and treatment of luteal phase deficiency: A committee opinion. Fertility and Sterility. Advance online publication. https://doi.org/10.1016/j.fertnstert.2026.06.014
Rosen Vollmar, A. K., Mahalingaiah, S., & Jukic, A. M. (2025). The menstrual cycle as a vital sign: A comprehensive review. F&S Reviews, 6(1), 100081. https://doi.org/10.1016/j.xfnr.2024.100081
Ślizień-Kuczapska, E., Smyczyńska, J., & Rabijewski, M. (2020). Wybrane zagadnienia zaburzeń kształtowania się zdrowia prokreacyjnego u dziewcząt. Czy warto włączyć obserwację cyklu do praktyki lekarskiej? Część II. Wykorzystanie potencjału obserwacji cyklu miesiączkowego od menarche do okresu przedkoncepcyjnego w codziennej praktyce [Selected issues of reproductive health formation disorders in girls: Is it worth including cycle observation in medical practice? Part II. Using the potential of menstrual cycle observation from menarche to the preconceptive period in daily practice]. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 43(3), 303–319. https://doi.org/10.34766/fetr.v43i3.318
Stępkowska, J., & Przygodzka, J. (2020). Metody rozpoznawania płodności jako narzędzie profilaktyki zdrowotnej wspierającej proces diagnostyczny zaburzeń zdrowia prokreacyjnego w opinii kobiet w wieku rozrodczym [Fertility awareness methods as a health-promotion tool supporting the diagnostic process of reproductive health disorders in women of reproductive age]. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 43(3), 211–222. https://doi.org/10.34766/fetr.v43i3.307
Sun, B. Z., Kangarloo, T., Adams, J. M., Sluss, P. M., Welt, C. K., Chandler, D. W., Zava, D. T., McGrath, J. A., Umbach, D. M., Hall, J. E., & Shaw, N. D. (2019). Healthy post-menarchal adolescent girls demonstrate multi-level reproductive axis immaturity. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 104(2), 613–623. https://doi.org/10.1210/jc.2018-00595
Troszyński, M. (Ed.). (2009). Rozpoznawanie płodności: Materiały edukacyjno-dydaktyczne dla nauczycieli NPR, pracowników służby zdrowia oraz zainteresowanych zdrowiem prokreacyjnym [Fertility awareness: Educational and teaching materials for NFP teachers, healthcare workers, and those interested in reproductive health]. Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli Naturalnego Planowania Rodziny.
Wegrzynowicz, A. K., Eyvazzadeh, A., & Beckley, A. (2024). Current ovulation and luteal phase tracking methods and technologies for fertility and family planning: A review. Seminars in Reproductive Medicine, 42(2), 100–111. https://doi.org/10.1055/s-0044-1791190
Zachurzok, A. (2017). Prawidłowe dojrzewanie płciowe dziewcząt [Normal sexual maturation in girls]. In V. Skrzypulec-Plinta & A. Drosdzol-Cop (Eds.), Ginekologia dziecięca i dziewczęca [Pediatric and adolescent gynecology] (pp. 49–57). Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio
