Zdrowie psychiczne mężczyzn w kontekście hegemonicznych norm męskości. Interdyscyplinarny przegląd literatury z perspektywy życia i wychowania

Abstrakt

Artykuł ma charakter przeglądowy i stanowi interdyscyplinarną analizę relacji pomiędzy społeczno-kulturowymi konstrukcjami męskości a zdrowiem psychicznym mężczyzn w aktualnym stanie badań. Celem opracowania jest identyfikacja mechanizmów, za pośrednictwem których hegemoniczne wzorce męskości wpływają na funkcjonowanie emocjonalne jednostki, a także wskazanie możliwości transformacji tych wzorców poprzez działania wychowawcze i samowychowawcze. Autorzy analizują normy męskości jako konstrukty społeczne, które utrwalają wzorce zachowań promujących niezależność, siłę, powściągliwość emocjonalną oraz dystans wobec własnych trudności psychicznych. Z perspektywy pedagogicznej zwraca się uwagę na potrzebę redefinicji dominujących modeli męskości w kierunku wzorców wspierających rozwój refleksyjności, empatii i gotowości do podejmowania działań prozdrowotnych, w tym korzystania z pomocy psychologicznej. W celu sformułowania wniosków przeprowadzono systematyczny przegląd literatury naukowej dostępnej w kluczowych bazach danych: PubMed, PsycINFO, Embase, Web of Science oraz Google Scholar. Kwerenda oparta była na logicznych kombinacjach słów kluczowych dotyczących męskości, zdrowia psychicznego, płci kulturowej, wychowania oraz ekspresji emocjonalnej. Analiza zgromadzonego materiału potwierdza istnienie silnego związku między internalizacją tradycyjnych wzorców męskości a ograniczoną zdolnością do rozpoznawania i wyrażania emocji, niechęcią do korzystania z profesjonalnego wsparcia oraz wzmacnianiem przekonań utrudniających adaptacyjne funkcjonowanie psychiczne. Wskazuje się na rosnącą potrzebę tworzenia środowisk wychowawczych i edukacyjnych, które będą sprzyjać kształtowaniu męskości jako konstruktu otwartego, elastycznego i zintegrowanego z dobrostanem jednostki. W artykule przedstawiono propozycję pedagogiki życia emocjonalnego jako obszaru oddziaływań wspierających zdrowie psychiczne mężczyzn oraz wzmacniających ich kapitał relacyjny i psychospołeczny. Wnioski płynące z analizy mogą stanowić podstawę dla projektowania programów edukacyjnych i strategii społecznych ukierunkowanych na wspieranie mężczyzn w procesie budowania tożsamości w zgodzie z wartościami współczesnego, wielowymiarowego modelu zdrowia.