Abstrakt
Kościół katolicki w doktrynie dotyczącej małżeństwa i rodziny skupia się na tym, co znaczy być (w aspekcie powołania do świętości) dobrym rodzicem, dzieckiem, dziadkiem, babcią, bratem, siostrą itp. Jednak, jeśli nawet normy itp.,, czyli inaczej mówiąc „obowiązki i przywileje”, jakie ogłasza Magisterium Kościoła w związku z rodziną katolicką, wynikają z jej nadprzyrodzonego pochodzenia (opisanego przez teologię i etykę), to jednak jest do podkreślenia, że już z samej natury faktu zrodzenia dziecka (tj. posiadania potomstwa), wypływa (istotowy) obowiązek, aby tak powstałą rodzinę chronić i promować w świecie. Tym samym stanowione w tym celu „małżeńskie i rodzinne” normy, których szczególnie ważny zbiór znaleźć można w Kodeksie Prawa Kanonicznego (dalej: KPK/83),obejmują bardzo szeroki zakres ludzkiej egzystencji. Można powiedzieć, że zaczynają się na sprawach ustalenia, które osoby pokrewne nie mają możliwości zawarcia małżeństwa, a kończą na sprawach relacji jednopłciowych albo wolnych związków. Sytuacje egzystencjalne są jednak tak złożone i zmienne, że niejednokrotnie samo przez się sugerują potrzebę lepszego doprecyzowania wcześniejszych ustaleń. Odnosi się to także do spraw związanych z pokrewieństwem. Chodzi np. o to, że KPK/83 nie podaje ogólnej definicji rodziny katolickiej (tj. np. w jednym kanonie). Jednak taką próbę znaleźć można w konstytucji duszpasterskiej Gaudium et spes (por. nr 48-49). W szczególności, gdy stwierdza się, że: „z samej zaś natury swojej instytucja małżeńska oraz miłość małżeńska nastawione są na rodzenie i wychowanie potomstwa” (por. nr 48). Podobnie jest w Katechizmie Kościoła Katolickiego (por. 2201-2206), w adhortacji Familiaris Consortio (por. nr 18), itp. Zatem wydaje się, że normatywne uściślenie pojęcia rodziny katolickiej, w szczególności w wymiarze relacji powstałych z pokrewieństwa (np. poprzez wprowadzenie adekwatnego zdefiniowania do KPK/83), mogłoby pomóc w lepszym zrozumieniu, jak i dalszym uszczegółowieniu dyscypliny duszpasterskiej w niniejszym zakresie.
Bibliografia
Banaszak, A. M. (2014). Model rodziny według nauki Kościoła katolickiego gwarantem zabezpieczenia bezpieczeństwa społecznego [The family model according to the teaching of the Catholic Church as a guarantor of social security]. Journal of Modern Science, 2(21), 397–408.
Biały, S. (2018). Przemiany wielokulturowe a zakres pojęciowy przestępstwa aborcji: Refleksje w świetle kanonu 1398 [Multicultural transformations and the conceptual scope of the crime of abortion: Reflections in the light of canon 1398]. Prawo Kanoniczne, 61(4), 63–78. https://doi.org/10.21697/pk.2018.61.4.03
Biały, S. (2020). Odpowiedzialność w zakresie wychowania do wartości. Analiza w relacji do kanonu 226 § 2 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku [Responsibility for education in values: An analysis in relation to canon 226 § 2 of the 1983 Code of Canon Law]. Teka Komisji Prawniczej PAN. Oddział w Lublinie, 13(1), 21–32. https://doi.org/10.32084/tekapr.2020.13.1-3
Biały, S. (2024). Więzy duchowe konstytuujące rodzinę katolicką w (najnowszym) Magisterium Kościoła katolickiego [Spiritual bonds constituting the Catholic family in the (latest) Magisterium of the Catholic Church]. Studia Teologiczne. Białystok–Drohiczyn–Łomża, 42, 353–382. https://doi.org/10.56898/st.14455
Błasiak, A. (2010). Znaczenie więzi i atmosfery rodzinnej dla funkcjonowania rodziny [The importance of bonds and family atmosphere for family functioning]. In A. Błasiak & E. Dąbrowska (Eds.), Wybrane zagadnienia pedagogiki rodziny (pp. 129–142). Kraków: Ignatianum.
Burkacka, I. (2017). Monoparentalność, wielorodzina i rodzina zrekonstruowana. Współczesne nazwy modeli życia rodzinnego [Single parenthood, large family, and reconstructed family: Contemporary names of family life models]. Artes Humanae, 2, 61–93. https://doi.org/10.17951/artes.2017.2.61
Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium (CCEO) [The Code of Canons of the Eastern Churches (CCEC)]. (1990). Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
Congregation for the Doctrine of the Faith. (1988). Instruction Donum vitae (22 February 1987). Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
Congregation for the Doctrine of the Faith. (2003). Notes on proposals to legalize unions between homosexual persons. Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
Congregation for the Doctrine of the Faith. (2008). Instruction Dignitas personae. Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
Czujek, M. (2015). Prawa dziecka w kontekście obowiązków małżeńskich: Spojrzenie kanoniczno-cywilne [Children’s rights in the context of marital obligations: A canonical-civil perspective]. Studia Redemptorystowskie, 13, 427–442.
Dyczewski, L. (1972). Problem rodziny nuklearnej i rodziny szerokiej we współczesnym społeczeństwie [The problem of the nuclear and extended family in contemporary society]. Roczniki Filozoficzne, 20(2), 159–184.
Dicastery for the Doctrine of the Faith. (2023). Declaration Fiducia supplicans on the pastoral significance of blessings. Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
Dicastery for the Doctrine of the Faith. (2024). Declaration Dignitas infinita on human dignity. Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
Francis. (2016). Post-synodal apostolic exhortation Amoris laetitia. Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
Gębka, M. (2018). (Nie)dopuszczalne ograniczanie liczby potomstwa? Refleksja o aborcji w świadomości społecznej Polaków (na podstawie badań opinii publicznej) [(Un)acceptable limitation of the number of offspring? Reflection on abortion in the social awareness of Poles (based on public opinion research)]. Teologia i Moralność, 13(2(24)), 147–167. https://doi.org/10.14746/tim.2018.24.2.8
Góralski, W. (1997). Poszanowanie godności osoby ludzkiej w prawie małżeńskim [Respect for the dignity of the human person in matrimonial law]. Prawo Kanoniczne, 40(1–2), 45–55.
Góralski, W. (2005). Funkcja prokreacyjna rodziny w prawie kanonicznym [The procreative function of the family in canon law]. In T. Śliwowski et al. (Eds.), Współdziałanie Kościoła i państwa na rzecz małżeństwa i rodziny (pp. 55–68). Łomża: PPHU „ROMA”.
Góralski, W. (2012). Kanoniczne przeszkody małżeńskie in genere [Canonical matrimonial impediments in genere]. Prawo Kanoniczne, 55(3), 3–17.
Grochownia, M. (2013). Czy istnieje «prawo do posiadania dziecka»? [Is there a “right to have a child”?] Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 8(10), 48–57. https://doi.org/10.32084/bsawp.5763
Holy See. (1983, October 22). Charter of the rights of the family. Vatican City: Libreria Editrice Vaticana. https://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/family/documents/rc_pc_family_doc_19831022_family-rights_en.html
John Paul II. (1981). Apostolic exhortation Familiaris consortio. Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
John Paul II. (1994). Letter to families Gratissimam sane. Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
John Paul II. (1995). Encyclical Evangelium vitae on the value and inviolability of human life. Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK) [Catechism of the Catholic Church]. (1994). Poznań: Pallottinum.
Kodeks Prawa Kanonicznego (KPK/83) [Code of Canon Law]. (1984). Poznań: Pallottinum.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. [The Constitution of the Republic of Poland of April 2, 1997. ]. Dziennik Ustaw 1997 nr 78 poz. 483. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970780483
Korzyński, I. (2016). Podmiotowość prawna dziecka nienarodzonego [Legal subjectivity of the unborn child]. Rocznik Teologii Katolickiej, 15(1), 15–25.
Krajewska, B. (2025). Piecza zastępcza i przysposobienie w świetle nauczania Kościoła katolickiego [Foster care and adoption in the light of the teaching of the Catholic Church]. Studia Ełckie, 27(2), 149–162.
Kubala, M. (2017). Polaryzacja prawnego rozumienia małżeństwa w międzynarodowych dokumentach praw człowieka [Polarization of the legal understanding of marriage in international human rights documents]. In R. Sztychmiler et al. (Eds.), Problemy małżeństwa i rodziny w prawodawstwie polskim, międzynarodowym i kanonicznym (pp. 11–19). Olsztyn: KPP Monografie.
Kuryłowicz, M. (2011). Rozwój historyczny rzymskiej adopcji [Historical development of Roman adoption]. Studia Iuridica Lublinensia, 16, 35–53.
Leo XIV. (2025). Sermon at Holy Mass during the Jubilee of Families entitled “The Family: A Place of Encounter with Jesus.” Vatican City: Dicastery for Communication – Vatican Publishing House.
Machinek, M. (2018). Przesłanie Humanae vitae z perspektywy pięćdziesiątej rocznicy ogłoszenia encykliki [The message of Humanae vitae from the perspective of the fiftieth anniversary of the encyclical’s promulgation]. Teologia i Moralność, 13(2[24]), 13–29. https://doi.org/10.14746/tim.2018.24.2.1
Maj, Z. (2017). Przeszkody małżeńskie w świetle Kodeksu Prawa Kanonicznego oraz kodeksu rodzinnego i opiekuńczego [Matrimonial impediments in the light of the Code of Canon Law and the Family and Guardianship Code]. Ius Matrimoniale, 28(3), 35–60.
Mierzejewski, K. (2011). Pojęcie «dobra potomstwa» jako źródło praw i obowiązków małżeńskich w świetle prawa kanonicznego [The concept of the “good of offspring” as a source of marital rights and obligations in the light of canon law]. Studia Gdańskie, 29, 123–140.
Nowicka, U. (2011). Przeszkoda pokrewieństwa duchowego [The impediment of spiritual kinship]. Prawo Kanoniczne, 54(1–2), 248–271.
Pastwa, A. (2011). Promocja rodziny w prawie kanonicznym. Uwagi na kanwie § 1 kan. 226 KPK [Promotion of the family in canon law: Remarks on the basis of § 1 of can. 226 CIC]. Studia Pastoralne, 7, 398–408.
Paul VI. (1968). Encyclica Humanae vitae. Vatican City: Libreria Editrice Vaticana. Retrieved from https://www.vatican.va/content/paul-vi/en/encyclicals/documents/hf_p-vi_enc_25071968_humanae-vitae.html
Piotrowska, D. (1996). Założenia i zasady katolickiej etyki normatywnej w odniesieniu do rodziny [Foundations and principles of Catholic normative ethics in relation to the family]. Studia z Nauk Społecznych, 12(8), 109–123.
Pochopień, R. (2024). Próba określenia wychowawczej roli ojca w rodzinie w świetle dokumentów nauczania Kościoła i polskiej literatury przedmiotu [An attempt to define the educational role of the father in the family in the light of Church teaching documents and Polish scholarly literature] (Doctoral dissertation). Kraków: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II. Retrieved from https://repozytorium.upjp2.edu.pl/server/api/core/bitstreams/071d1878-2006-41a3-86ec-719c263920c0/content
Pontifical Council for the Family. (2000). Family, marriage, and “de facto unions.” Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
Second Vatican Council. (1965). Pastoral constitution on the Church in the modern world Gaudium et spes. Vatican City: Libreria Editrice Vaticana.
Sitarz, M. (2019a). Obowiązki rodziny zastępczej a katolicka nauka społeczna [Duties of a foster family and Catholic social teaching]. Teka Komisji Prawniczej PAN. Oddział w Lublinie, 12(1), 237–247. https://doi.org/10.32084/tekapr.2019.12.1-17
Sitarz, M. (2019b). Prawa dziecka w Kodeksie Prawa Kanonicznego z roku 1983. Wybrane zagadnienia [Children’s rights in the 1983 Code of Canon Law: Selected issues]. Teka Komisji Prawniczej PAN. Oddział w Lublinie, 8(1), 85–99. https://doi.org/10.18290/kip.2019.8.1-6
Sobiepan, J. (1983). Jan Paweł II o małżeństwie i rodzinie 1978–1982 [John Paul II on marriage and family 1978–1982]. Warszawa: PAX.
Stawniak, H. (2021). Problematyka przeszkody niemocy płciowej i tzw. «zmiany płci» w kontekście Dekretu ogólnego KEP z dnia 26 listopada 2019 roku [The issue of the impediment of sexual incapacity and the so-called “sex change” in the context of the General Decree of the Polish Bishops’ Conference of 26 November 2019]. Prawo Kanoniczne, 64(2), 85–115. https://doi.org/10.21697/pk.2021.64.2.04
Struzik, Z. (2019). Narzeczeństwo, małżeństwo i rodzina w nauczaniu papieskim [Engagement, marriage, and family in papal teaching]. Warszawa: Instytut Papieża Jana Pawła II.
Szczot, E. (2009). Rodzina a wolne związki. Skutki kanoniczne i społeczne deprecjacji rodziny [Family and informal unions: Canonical and social consequences of the depreciation of the family]. Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 4(4), 27–51. https://doi.org/10.32084/bsawp.5725
Szczot, E. (2019). Rodzina [Family]. In M. Sitarz (Ed.), Leksykon Prawa Kanonicznego (pp. 2534–2536). Lublin: Stowarzyszenie Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Sztychmiler, R. (2000). Wykluczenie potomstwa w świetle najnowszego orzecznictwa Roty Rzymskiej [Exclusion of offspring in the light of the latest jurisprudence of the Roman Rota]. Ius Matrimoniale, 5(11), 103–122.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy [Act of 25 February 1964 - Family and Guardianship Code]]. (1964). Dziennik Ustaw, No. 9 item 59. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19640090059
Ustawa z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka [Act of 6 January 2000 on the Commissioner for Children’s Rights]. (2000). Dziennik Ustaw, No. 6, item 69. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20000060069
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej [Act of 9 June 2011 on Family Support and Foster Care System]. (2011). Dziennik Ustaw, No. 149 item 887. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20111490887
Woźnicki, M. (2016). Ewolucja przeszkód pokrewieństwa i powinowactwa w prawie kanonicznym i świeckim – od prawa biblijnego i rzymskiego do początków XX wieku [Evolution of impediments of consanguinity and affinity in canon and secular law—from biblical and Roman law to the early twentieth century]. Studia Elbląskie, 17, 191–210.
Wójcik-Skwarska, A. (2013). Teoretyczne i definicyjne ujęcie rodziny w świetle literatury przedmiotu oraz przepisów prawa [Theoretical and definitional understanding of the family in the light of the literature and legal regulations]. Law, Education, Security, 121A, 83–100.
Zakrzewska, M., & Zakrzewski, P. (2014). Dzietność w perspektywie uwarunkowań rodzinnych w Polsce: Analiza socjologiczna [Fertility in the perspective of family determinants in Poland: A sociological analysis]. Warszawskie Studia Pastoralne, 22, 313–326.
Ziółkowska, K. (2018). Ochrona rodziny w prawie kanonicznym i w polskim prawie pracy [Protection of the family in canon law and Polish labour law]. Olsztyn: Kortowski Przegląd Prawniczy Monografie.

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2026 Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio
